Cách đây một trăm năm, cũng đủ xa được gọi là ngày xưa ngày xửa, ở miền Bắc nước Nam có một món vật dụng trong nhà được gọi là chiếc Sập. Từ những phiến gỗ quý như lim, gụ, trắc,… người nghệ nhân tài hoa đã chạm khắc, thổi hồn vào vật vô tri, biến nó trở thành một hình ảnh quen thuộc trong đời sống và cả trong tâm thức mỗi người con đất Việt. Một cách hết sức dung dị, tự nhiên, nhuần nhị, sập gỗ đã đi cả vào những bài ca dao, dân ca:

Thân em như cái sập vàng

Anh như manh chiếu giữa đàng bỏ quên

Lạy trời cho gió nổi lên

Cho manh chiếu rách trải trên sập vàng.

hay

Chiều chiều hoa trải sập vàng

Điếu ngô xe trúc sao chàng chẳng hay.

Những hoa văn chạm trổ bằng vỏ trai, vỏ sò chứng tỏ chủ nhân là nhà giàu sang, quyền quý

Vào thế kỷ 20, “sập gụ tủ chè” bằng gỗ quý là dấu hiệu của nhà quyền quý, đồng thời cũng là niềm mơ ước của rất nhiều người. Chiếc sập được chạm khắc tinh xảo, khéo léo với biết bao nhiêu hoa văn: từ rồng chầu phượng múa cho vua chúa, quan lại; rồi tùng, cúc, trúc, mai, thủy cung, sông núi, loài vật, cho đến các hoạt cảnh đời thường. Tiền nào của nấy, nhà nào càng giàu có bao nhiêu thì chiếc sập lại càng sang bấy nhiêu. Không chỉ được làm từ gỗ quý, sập còn được khảm thêm vỏ sò, vỏ trai rất đẹp. Màu trắng ngà tinh khiết, tỏa ánh ngũ sắc nổi bật trên nền gỗ nâu huyền, bóng nhánh càng tôn thêm vẻ sang trọng cho căn nhà. Người ta hay đặt sập sát tường, trên đặt tủ chè, chính giữa nhà là bộ trường kỷ, và bàn viết hoặc tủ kéo đặt ở góc phòng cho cân đối, nhà nào theo lối Tây và giàu hơn nữa thì bên cạnh còn kê thêm chiếc đàn cầm dương.

Bạn đã bao giờ thắc mắc sập và phản khác nhau ở điểm thế nào chưa?

Sập và phản giống nhau trên phương diện mục đích: nằm và ngồi. Tuy nhiên, khác với phản, sập có nhiều họa tiết ở cạnh giường như hoa lá, chim muông,… được chạm khắc tinh xảo, điêu luyện bởi những người thợ tài hoa. Còn phản chỉ đơn giản là một tấm gỗ lớn, dày, đặt trên bốn chân gỗ, không được chạm khắc tinh xảo như sập.

Sập gụ, tủ chè là những nét đặc trưng trong không gian sống xưa kia của người Việt (Nguồn: 24h.com.vn)

Một nhà sưu tầm đồ cổ đã tâm sự: “Bản thân cổ vật chỉ là những đồ vật bình thường được con người dùng trong quá khứ. Nếu ta có nó mà không dùng nó, để nó trong tủ cao, khóa lại, nhìn ngắm – xem nó đáng giá bao nhiêu tiền. Như thế cổ vật sẽ mất giá trị. Không có đồ vật gì con người làm ra lại chỉ để nhìn ngắm không thôi. Trừ đồ chơi. Đồ vật cổ vẫn còn nguyên vẹn giá trị sử dụng của nó. Cổ vật từ dòng chảy cuộc sống đi ra, tuôn trào từ mặt đất lên, truyền đi truyền lại vàng son tinh túy của nhiều đời, nhiều kiếp luân hồi.

Phải giao chuyển, dùng nó vào sinh hoạt hiện tại của chính ta. Mình dùng nó, hồn người, hồn vật giao nhau, ấm nóng Âm – Dương. Khi ta biết dùng nó, cổ vật sẽ rực lên màu thời gian, tỏa năng lượng, mách bảo ta những thông tin từ quá khứ, cho ta cảm giác bình an.”

Quả vậy, dù thời vàng son của sập đã qua, thay vào đó là những đi-văng tân tiến, hiện đại, nhưng ở đâu đó trong tâm thức người Việt, vẫn còn đó những khối gỗ chứa đựng hồn xưa, đậm đà bản sắc dân tộc.

Hồ Mai

 ***

Nguồn: 

http://pda.vietbao.vn/Phong-su/Hon-xua-trong-go/40221251/264/

http://nguoihanoi.com.vn/modules.php?name=News&op=viewst&sid=8400&session=34


Leave a Reply