Tiếp nối đêm diễn mở màn rất thành công của “Tiếng trống chèo 2015” tại Đình Tháp, Dịch Vọng vào ngày 5/9 vừa qua, Nhà hát chèo Việt Nam và dự án Tôi xê dịch lại đem đến cho khán giả Thủ đô đêm diễn tiếp theo tại Đình Tứ Liên, Âu Cơ, Tây Hồ vào ngày 12/9 với vở chèo cổ “Lưu Bình- Dương Lễ”. Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với NSƯT Phú Kiên, Trưởng Đoàn nghệ thuật 1, Nhà hát Chèo Việt Nam, người sẽ sắm vai “kép” Lưu Bình trong đêm diễn sắp tới.

Chào anh, cơ duyên nào đã đưa anh đến với chèo?

NSƯT Phú Kiên: Tôi biết về chèo từ khi còn rất nhỏ. Bố tôi là người của Nhà hát Chèo nên có thể nói là tôi sinh ra và lớn lên trong môi trường nghệ thuật chèo, vậy là 44 năm. Nhưng thực sự hoạt động nghệ thuật thì là 30 năm, tôi nhớ rằng năm 1986 là năm mình bắt đầu học về chèo một cách bài bản.

Tôi theo nghiệp chèo như một cái duyên vậy, không hề có chủ đích. Ngày xưa tôi không hề nghĩ rằng mình sẽ theo nghiệp chèo. Có thể sinh ra và lớn lên với chèo nên cái chất nghệ thuật nó đã ngấm sâu vào máu mình từ lúc nào không hay. Lớn hơn một chút đi thi tuyển, người ta bảo hát, hát được, bảo diễn, cũng diễn được ngay. Vậy nên tôi bắt đầu nghiệp chèo. Thế rồi sau khi gắn bó với nó thì dần dần không thể dứt ra được và có lẽ cả đời sẽ theo nghiệp này.

NSUT Phú Kiên

NSUT Phú Kiên

Vai diễn nào khiến cho anh cảm thấy tâm đắc nhất?

NSƯT Phú Kiên: Tôi thường xuyên thể hiện vai “kép”, những Thiện Sĩ, Kim Nham hay Trương Viên… tôi đã thử qua hết rồi. Nhưng tâm đắc nhất vẫn là vai Lưu Bình. Đây là vai diễn trong một vở chèo hay, có ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Hơn cả, tâm đắc nhất vẫn là vì tuyến tình cảm của nhân vật này rất phong phú tuy đây chỉ là một nhân vật kép nền. Vở chèo có năm màn thì tương ứng với năm màn, nhân vật có năm tâm trạng khác nhau. Diễn Lưu Bình, trước hết, diễn viên phải có hình thể, thứ hai là giọng hát, thứ ba là diễn xuất, thứ tư là vũ đạo (múa). Hình thể đẹp đã đành nhưng phải hát được, phải diễn làm sao để có thể truyền tải được những biến chuyển trong tâm tư, tình cảm của nhân vật qua từng màn. Tôi thực sự rất thích vai diễn này.

Anh đã chuẩn bị gì cho đêm diễn Lưu Bình sắp tới?

NSƯT Phú Kiên: Tôi sẽ xuất hiện trong đoạn trích “Lưu Bình chuốc rượu đòi hợp cẩn cùng Châu Long” vào đêm diễn ngày 12/9 sắp tới. Nhà hát Chèo đã, đang và sẽ có rất nhiều người đóng vai này, từ các bậc cha chú đến các thế hệ cháu con. Vai này đã được truyền qua nhiều thế hệ.

Lần này chỉ là tập lại cho nhớ dáng vẻ, lời thoại, lời hát hay vị trí đứng trên sân khấu thôi, chứ tính ra tôi đã mất 25 năm để chuẩn bị cho vai diễn này rồi (cười). Vì vậy, tôi mong rằng khán giả của tour diễn “Tiếng trống chèo 2015” sẽ có thể thưởng thức được cái hay của nhân vật này nói riêng, cũng như toàn bộ vở chèo nói chung một cách trọn vẹn nhất.

NSUT Phú Kiên diễn tập chuẩn bị cho vở Lưu Bình Dương Lễ vào tối 12/9

NSUT Phú Kiên diễn tập chuẩn bị cho vở Lưu Bình Dương Lễ vào tối 12/9

Chèo xưa có lối đối đáp rất ngẫu hứng giữa nghệ sĩ và khán giả, trong khi đa số khán giả của “Tiếng trống chèo 2015” lần này là các bạn trẻ, anh dự định làm thế nào để có thể lôi kéo họ tham gia tương tác cùng mình trong chương trình?

NSƯT Phú Kiên: Trong chèo, sân khấu sân đình có đặc trưng diễn là phải kết hợp với khán giả, đến độ khán giả có đế, đá thì diễn viên chèo vẫn có thể đối đáp lại một cách trơn tru, đặc biệt là trong các màn hề. Chèo là phải tìm hiểu kĩ lưỡng hay phải thử thì mới thấy cái hay, cái thú của nó. Trước đó, đôi lúc tôi cũng cảm thấy chạnh lòng vì nhiều bạn trẻ không quan tâm lắm tới chèo bởi hiện nay, có quá nhiều các loại hình nghệ thuật, thông tin giải trí khác nhau. Nhưng thực ra, khi các bạn đã tìm hiểu về nó, các bạn nhất định thấy được cái hay, lúc đó mới thích, mới đến với chèo. Đây là một câu hỏi cũng rất nan giải đối với Nhà hát Chèo Việt Nam nói riêng và nghệ thuật chèo nói chung. Để lôi kéo được khán giả, nhất là khán giả trẻ cũng khó.

Nhưng có những chương trình như “Tiếng trống chèo” mới thấy rằng không phải tất cả các bạn trẻ đang quay lưng lại với chèo, với văn hóa nghệ thuật truyền thống. Vẫn có rất đông các bạn trẻ háo hức đi xem chèo. Có những chương trình như vậy thì mới có cầu nối giữa truyền thống và lớp trẻ được. Vậy nên tôi nghĩ đây cũng là một cách làm hiệu quả để đưa chèo dần dần tiến tới gần giới trẻ hơn, để họ hiểu và thêm yêu những giá trị truyền thống quý báu của dân tộc.

Theo anh, việc diễn chèo trong nhà hát và diễn chèo ở sân đình khác nhau thế nào, có cái nào khó hơn không? Lợi thế riêng của hai hình thức biểu diễn này?

NSƯT Phú Kiên: Sân khấu trong nhà hát là sân khấu gộp, và đưa chèo vào nhà hát cũng đã là đưa chèo phát triển thêm một bước. Điều kiện tốt hơn hẳn, từ ánh sáng, âm thanh tới chỗ ngồi, có khi còn có điều hòa. Người xem cũng tập trung hơn. Hỗ trợ nhiều nhất phải kể đến là về mặt kĩ thuật, âm thanh và ánh sáng, vì thế mà khán giả sẽ cảm thấy mãn nhãn hơn. Diễn ở sân đình, ở các làng quê, cho dù có dựng sân khấu đi chăng nữa về điều kiện cũng không thể nào bằng nhà hát được. Nhiều lúc, người đi xem chèo cũng có, người đi xem hội cũng có, đi chơi cũng có, trai gái thì đàn đúm, chuyện trò, có khi đang diễn mà trẻ con còn trèo lên cả sân khấu (cười).

Nhưng đó lại là bản sắc của làng quê xưa, là văn hóa truyền thống. Và cũng phải như vậy mới là không khí lễ hội, phải như thế mới ra chèo. Chèo xuất phát từ sân đình, làng quê và các tích chèo thì rất gần gũi, quen thuộc với đời sống người dân. Diễn chèo ở sân đình, sân khấu ba mặt, rất mở nên cảm giác được gần gũi với khán giả hơn, chứ trong nhà hát họ vẫn có phần rụt rè. Các cụ đi xem chèo nhiều lúc diễn tích nào các cụ thuộc tích đấy, còn nói đế theo, còn hát theo. Chèo sân đình hay ở chỗ đó, đem chèo trở lại sân đình là đem chèo trở về với khởi thủy. Thế mới thú vị!

Vâng, xin cảm ơn anh về những chia sẻ hết sức gần gũi và chân thực vừa rồi. Chúc cho đêm diễn ngày 12/9 sắp tới thật thành công!

Dương Hoàng Phương Linh


Chương trình vẫn đang trong thời gian gây quỹ. Mọi đóng góp, ủng hộ được dùng để trang trải các chi phí tổ chức chương trình và sẽ được công khai minh bạch. Tham gia gây quỹ ủng hộ chương trình “Tiếng trống Chèo” 2015 để nhận vé mời đặc biệt và nhiều phần quà độc đáo từ Tôi xê dịch tại: http://bit.ly/tiengtrongcheo2015