Đi qua một ngôi nhà, nhìn lên tầng hai, may ra ta còn tìm thấy một chút nét cổ kính đọng lại qua năm tháng. Tầng một hầu hết đã được làm mới để phục vụ mục đích buôn bán và nhu cầu được sống hiện đại, tiện nghi hơn của con người.

Đã bao giờ bạn muốn quay về quá khứ để tìm lại dư vị cuộc sống của những năm tháng đầy thiếu thốn, giản đơn nhưng bình dị và thân thuộc? Liệu bạn đã từng tò mò muốn biết ông cha mình xưa kia từng sống trong một không gian như thế nào?

Ngày nay, giữa chốn đô thị phồn hoa muốn tìm lại dư âm quá khứ không phải là điều dễ dàng. Phố cổ Hà Nội giờ đây đông đúc, nhộn nhịp hàng quán, xe cộ, người qua lại suốt ngày dài. Cửa nhà cũng được xây mới rất nhiều, đẹp hơn, tiện nghi hơn và chật chội hơn. Nhưng cái cảm giác khi được bước chân vào một căn nhà cổ vẫn có gì đặc biệt lắm. Nó làm người ta bồi hồi nhớ lại những năm tháng cũ, gợi nhắc vài kỉ niệm của tuổi thơ, và của cả một lớp người nay đã đi vào thương nhớ.

Nhà xưa ở thành thị có mái nghiêng, mang kiến trúc hình ống đặc trưng, có 2 tầng cùng các cột chịu lực , bề ngang hẹp, bề sâu lớn, thường chia làm 3 hoặc 5 gian, mỗi gian có một chức năng riêng. Vật liệu chủ yếu để xây nhà là gỗ và đất nung, vì thế tạo ra cảm giác hết sức mộc mạc. Mặt tiền được trưng dụng để buôn bán, không làm tường vách mà dựng cửa lùa để mở thông ra phố, làm chỗ bày hàng cũng như giao tiếp. Có lẽ bởi vậy mà người ta cũng sống với nhau cởi mở hơn, có tình hơn!

Mặt tiền không làm tường vách mà dựng cửa lùa mở thông ra phố (Nguôn: http://thanglong.gocom.vn)

Mặt tiền không làm tường vách mà dựng cửa lùa mở thông ra phố (Nguôn: http://thanglong.gocom.vn)

Bước chân vào cửa, bạn sẽ thấy ngay cấu trúc rõ ràng của ngôi nhà. Gian đầu tiên được sử dụng làm nơi tiếp khách, bộ bàn ghế gỗ cùng các đồ vật trang trí được sắp đặt gọn gàng, thể hiện tính thẩm mĩ của chủ nhà. Kế đến là gian nhà phụ – đây là nơi ngủ và làm việc của chủ nhà. Khu bếp và bể chứa nước dùng cho sinh hoạt được xây bên cạnh.

Đặc biệt, ngăn cách giữa các gian có sân nhỏ với giếng trời lấy ánh sáng, nước mưa làm nước sạch sinh hoạt. Đây là một chi tiết rất đặc trưng của nhà cổ thành thị Bắc Bộ, giúp cho ngôi nhà có cảm giác thông thoáng, mát mẻ, là nơi sau mỗi bữa cơm, gia đình tụ họp trò chuyện, uống trà, ngắm trăng.

Giếng trời tạo cảm giác thông thoáng, mát mẻ cho ngôi nhà

Giếng trời tạo cảm giác thông thoáng, mát mẻ cho ngôi nhà (Nguồn: Flickr Tôi xê dịch)

Mọi sinh hoạt trong gia đình thành thị xưa diễn ra chủ yếu ở tầng 2. Đi lên một cầu thang gỗ nhỏ, nơi trang trọng nhất của ngôi nhà, là gian thờ, xung quanh được trang trí bởi các hoành phi, câu đối. Đi sang hai bên là các phòng ngủ. Người dân thời đó chưa cần khoảng không gian riêng tư như ngày nay, vì thế, ngăn cách giữa các gian chỉ là giếng trời và cây cảnh. Phòng ngủ cũng được bài trí một cách ngăn nắp, gọn gàng để tiết kiệm diện tích. Các gian có nhiều cửa sổ, hành lang đón gió và ánh sáng.

Sập gụ, tủ chè là những nét đặc trưng trong không gian sống xưa kia của người Việt (Nguồn: 24h.com.vn)

Sập gụ, tủ chè là những nét đặc trưng trong không gian sống xưa kia của người Việt
(Nguồn: 24h.com.vn)

Vật dụng trong nhà chủ yếu là đồ gỗ và mây tre đan truyền thống cùng những chum, vại, võng… Gia đình khá giả thì không thể thiếu những bộ bàn ghế, tủ, sập làm bằng gỗ quý được cẩn trai, trạm trổ rất cầu kì và những chiếc bình gốm sứ với hình dáng và hoa văn được tạo nên bởi những đôi bàn tay tài hoa của người thợ mộc.

Người Việt ta từ xa xưa rồi, vốn dĩ không thể tách rời thiên nhiên. Ở thành thị không có không gian làm vườn, họ trồng cây cảnh đặt khắp các lối đi, trên hành lang, cạnh cửa sổ. Mỗi khi tiếp xúc với thiên nhiên, bất giác con người ta ai cũng cảm giác khoan khoái và thư thái đến lạ.

Cây cảnh được đặt khắp các hành lang, lối đi, tạo cảm giác gần gũi với thiên nhiên (Nguồn: dantri.com.vn)

Cây cảnh được đặt khắp các hành lang, lối đi, tạo cảm giác gần gũi với thiên nhiên
(Nguồn: dantri.com.vn)

Nhà ở nông thôn lấy thiên nhiên làm bạn, đơn sơ, mộc mạc, nhà ở thành thị lại mang đến cho ta một thứ cảm giác tinh tế, hiện đại hơn. Tuy vậy, chúng đều mang trong mình kiểu kiến trúc, nét văn hóa, sinh hoạt thuần Việt. Một ngôi nhà được truyền từ đời này qua đời khác, nó chứng kiến biết bao thăng trầm, đổi thay của thời cuộc. Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao mỗi khi bước vào một không gian cổ xưa với rêu phong, những đồ vật cũ kĩ lại có một cảm giác nhẹ nhàng, bâng khuâng đến vậy không? Đó là khi bạn sống chậm lại một chút và cảm nhận được sâu hơn giá trị của cuộc sống khi nhìn về quá khứ.

Cuộc sống của con người ngày càng hiện đại. Mâu thuẫn giữa bảo tồn, gìn giữ những nét văn hóa truyền thống dân tộc với sự phát triển vẫn luôn còn đó. Nhưng sẽ ra sao nếu những giá trị cổ và cũ ấy mất đi và chúng ta sẽ không bao giờ có thể tìm lại?

Phương Linh