Văn Thạch Lam là lối văn gần gũi, thân tình, gửi gắm sâu nặng tình cảm khiến người đọc miên man, say đắm. Văn Thạch Lam khiến người ta lay động không chỉ bởi dáng vẻ mềm mại của bao con phố nhỏ uốn lượn khắp hang cùng ngõ hẻm mà còn là nét văn hóa ẩm thực tinh tế giữa không gian êm ả, thanh bình mà trầm mặc của phố phường Hà Nội.

Gánh hàng quà

Gánh quà Hà Nội

Thẩn thờ với những trang văn hóa ẩm thực của Việt Nam về Hà Nội, đặc biệt là những món quà nếu “không mê hồn thì cũng là mê bụng” người đọc cảm nhận được bao nhiêu ý tốt, tình hay mà nhà văn muốn gửi gắm đến độc giả. Những thực quà Hà Nội đem đến cho khắp nơi sự trang nhã của băm sáu phố phường, từ những món quà hàng rong “ăn quà cũng là một nghệ thuật, ăn đúng cái giờ ấy và chọn người bán ấy mới là người sành ăn”. Những thức quà quen thuộc từ bánh rán, bánh cuốn đến hàng xôi, cháo hay những bát ngô nếp bung non tất cả làm dậy lên hương vị của đất quê, của làng quê Việt.

Thạch Lam đã đưa độc giả đến những cuộc phiếm du với những cái tên độc đáo, từ “Quà Hà Nội” dạo quanh một vòng “Vẫn quà Hà Nội” với những món ăn cụ thể sáng, trưa, chiều, tối “Phở”, “Bún sườn – canh bún”, “Bánh đậu”, “bánh khảo, kẹo lạc”, “Một thức quà của lúa non – cốm”… Bằng giọng văn nhẹ nhàng, lãng đãng đến đùa cợt, Thạch Lam đã khiến bạn đọc phải lắng lại để nhìn nhận về vẻ đẹp của Thăng Long ngàn năm văn hiến. Ngòi bút của Thạch Lam không đơn thuần chỉ là kể lại, tả lại các món ăn trong sinh hoạt đời thường mà chính qua sự miêu tả ấy giúp bạn đọc cảm nhận được cái thần thái, cái văn hóa trong việc thưởng thức món ăn.

Đọc những trang văn của Thạch Lam, người đọc thấy được một con đường nhận thức hết sức tinh tế, Hà Nội có nhiều thứ ăn ngon ít nơi sánh được nhưng để thưởng thức và cảm nhận nó thì còn là cả một nghệ thuật: “Biết ăn tức đã là một điều tiến bộ lớn trong tất cả những điều tiến bộ, nếu không phải là trong hàng những điều quan trọng nhất”.

Sự phong phú về ẩm thực trong văn Thạch Lam dẫn đên sự đa dạng trong việc thưởng thức, cách thưởng thức đa dạng nhưng không phải vì thế mà trở nên dễ dãi, kém sắc sảo, ý nhị. Ăn không chỉ bằng miệng, Thạch Lam ăn nhiều bằng mắt “Tôi bao giờ cũng ưa thức ăn nào có một hình sắc đẹo đẽ”. Ẩm thực tròn con mắt của Thạch Lam giản dị nhưng không dễ dãi, gần gũi nhưng cũng xa lạ, bởi tiếp cận nó không phải là điều mà ai cũng làm được.

Ẩm thực trong văn Thạch Lam được miêu tả bằng một hồn thơ đầy cảm xúc, của trái tim, của sự trân trọng… tất cả níu giữ, gom góp làm thành cái hồn riêng của phố phường Hà Nội, một Hà Nội tỉ mỉ, mềm mại và thiết tha như thế!

Huyền Cao